Takıntı mı, OKB mi? Kendinize sorabileceğiniz altı soru

"Ben biraz takıntılıyım" cümlesi günlük dilde neredeyse iltifat gibi kullanılır: düzenli, dikkatli, titiz. Obsesif kompulsif bozukluk ise bambaşka bir şeydir; kişi istemediği düşüncelere ve yapmak zorunda hissettiği davranışlara günde saatlerini verir. Aşağıdaki altı soru, aradaki farkı görmenize yardım eder. Bu bir tanı testi değildir; ama cevaplarınız "evet" ağırlıklıysa değerlendirme için başvurmanız yerinde olur.

Uzmanlık sayfası
Obsesif Kompulsif Bozukluk
Takıntılı düşünceler ve tekrarlayan davranışlar. Belirtiler, değerlendirme ve tedavi seçenekleri bu sayfada ayrıntılı anlatıldı.

1. Günde bir saatten fazla zaman alıyor mu?

Kapıyı bir kez kontrol etmek dikkat, on kez kontrol edip yine de "kapattım mı" diye geri dönmek OKB'dir. Tanı için kabul edilen eşik, takıntı ve tekrarlayıcı davranışların günde bir saatten fazla zaman almasıdır. Sabah evden çıkmanın kaç dakika sürdüğünü ölçün.

2. Yapmadığınızda ne oluyor?

Titiz kişi düzeni sever; düzen bozulunca canı sıkılır ama devam eder. OKB'de davranış yapılmadığında dayanılmaz bir sıkıntı, "kötü bir şey olacak" hissi ya da tamamlanmamışlık duygusu gelir. Davranış bir tercih değil, sıkıntıdan kurtulmanın tek yolu gibi yaşanır.

3. Düşünceyi siz mi istiyorsunuz?

Titizlikte düşünce kişinin kendi değerleriyle uyumludur. OKB'de zihne gelen düşünce kişinin istemediği, saçma ya da korkunç bulduğu bir içeriktir: sevdiği birine zarar vermek, dinî ya da cinsel içerikli görüntüler, "ya ben aslında kötü biriysem" sorusu. Kişi düşünceyi savuşturmaya çalışır ve tam da bu yüzden düşünce daha sık gelir.

4. Bir şeylerden kaçınmaya başladınız mı?

Bıçakları saklamak, umumi tuvaletlere hiç girmemek, belirli sokaklardan geçmemek, haber izlememek. Kaçınma, kompulsiyonun sessiz biçimidir ve yaşam alanını yavaşça daraltır. Son bir yılda "artık yapamadığım" şeylerin listesini yapın.

5. Aileniz sisteminizin parçası mı?

Eşinizin eve girerken belirli bir sırayla yıkanması, annenizin "temiz, emin ol" diye her seferinde güvence vermesi, çocukların eşyalara dokunmaması. Ailenin kurallara uyum sağlaması OKB'nin belirgin işaretidir ve çoğu zaman hastalığı farkında olmadan besler.

6. Siz de saçma olduğunu biliyor musunuz?

OKB'nin en yorucu yanı budur: kişi çoğu zaman davranışın anlamsız olduğunu bilir, yine de yapmadan duramaz. Bu içgörü, tedavinin en büyük yardımcısıdır; çünkü kişi hastalıkla iş birliği yapmak istemez. İçgörünün azaldığı, kişinin "gerçekten bulaşır" diye inandığı durumlarda tedavi daha yavaş ilerler ama yine mümkündür.

Cevaplar "evet" ağırlıklıysa

OKB tedavi edilebilir bir hastalıktır. Maruz bırakma ve tepki önleme terapisi ile serotonin sistemine etki eden ilaçlar, ayrı ayrı ya da birlikte, belirtileri çoğu kişide günlük yaşamı etkilemeyecek düzeye indirir. Erken başvuru süreyi kısaltır. Belirtiler, tedavi ve sık sorulan sorular için OKB sayfasına bakabilirsiniz.