Muayene ve değerlendirme terimleri
İşlevsellik
İşlevsellik, kişinin iş, okul, ilişkiler ve kendi bakımı gibi alanlarda gündelik yaşamını ne ölçüde yürütebildiğini anlatan bir klinik değerlendirme kavramıdır. Psikiyatride ağırlığı belirti listesinin uzunluğu değil, bu alanlardaki kayıp belirler. Aynı belirti birinde çalışmayı tümden durdurur. Diğerinde yalnızca zorlaştırır. Tedavi kararı bu farka bakar.
İşlevsellik: nasıl görünür, ne zaman önemlidir
Muayenehanede şöyle bir konuşma sık geçer. Puanlar düşmüş, uyku düzelmiş, kişi 'daha iyiyim' diyor. Sonra soruyorum: bu hafta kaç gün işe gittin, evden çıktın mı, kimlerle görüştün? 'Hiç çıkmadım' cevabı geldiğinde düzelmenin yarım kaldığını ikimiz de anlıyoruz. İzlemde en anlamlı ölçüt budur; ölçek puanı değil, kişinin yaşamına geri dönüp dönmediğidir.
Aynı belirtinin iki kişide bambaşka sonuç doğurmasının nedeni çoğu zaman kişinin çevresindedir. Destek sistemi, işin niteliği ve başa çıkma biçimi aradaki farkı yaratır; evden çalışan ve saatleri esnek olan biri, vardiyalı ve ayakta çalışan birinin taşıyamadığı belirtiyle aylarca işini sürdürebilir. Ağırlık tek başına belirtide değildir. Belirtinin yaşama ne yaptığındadır. İlaç başlanıp başlanmayacağı ya da izlemin ne sıklıkta olacağı gibi kararlar bu kayba bakılarak verilir.
Alanlar ayrı ayrı sorulur: iş ya da okul, ilişkiler, öz bakım. Birinde kayıp varken diğeri korunmuş olabilir. Hepsi birlikte değerlendirilir.
İşlevsellik: karıştırıldığı durumlar
Belirti şiddeti ile işlevsellik sık sık aynı şey sanılır. Çoğu zaman birlikte giderler, ama her zaman değil. Hafif belirtilerle ciddi işlev kaybı görülebilir; ağır belirtileri olduğu halde işine ve ilişkilerine tutunan kişiler de vardır. Bu yüzden görüşmede ikisi ayrı ayrı sorulur ve ikisi birden izlenir.
Ayrıntılı bilgi