Stigma

Stigma: nasıl görünür, ne zaman önemlidir

Tanımın iki yarısı vardır ve ikincisi daha ağırdır. Dışarıdan gelen etiket incitir, ama kişi çevrenin yargısını içine alıp kendini zayıf, yetersiz ya da kusurlu görmeye başladığında etiket artık dışarıda değildir; kişinin kendi sesi olmuştur. Buna içselleştirilmiş stigma denir. Tedavide en çok uğraştıran kısım budur.

Gecikmenin bedeli somuttur. Erken dönemde daha kolay toparlanan bir tablo, yıllar sonra geldiğinde yerleşmiş ve karmaşıklaşmış olur.

İş yaşamında ve ilişkilerde de izi görülür. Tanı saklanır. İlaç gizli alınır. İzin istemek tanıyı açıklamak anlamına geleceği için kontrol randevusu ertelenir ve tedavi aksar. Yakın çevre bilmediği için kişi kötü günlerini tek başına geçirir, destek alabileceği yerden destek alamaz.

Bu yüzden görüşmelerde kimin bilmesi gerektiği ve nasıl söyleneceği de konuşulan konular arasına girer. İşverene ne söylenecek, eşe ne kadar anlatılacak, çocuklara nasıl açıklanacak; bunların hazır bir cevabı yoktur, kişinin ortamına göre birlikte düşünülür. Herkese söylemek gerekmez. Kimseye söylememek de çoğu zaman sürdürülemez. Ara bir yol kişiyle birlikte bulunur.

Stigmayla uğraşmak tedavinin dışında bir iş değildir. Kişinin kendine yönelttiği etiket çözülmeden belirtiler düzelse bile tam toparlanma gelmez; o etiket, bir sonraki kötü dönemde yardım istemeyi yine geciktirir.

Stigma: karıştırıldığı durumlar

Stigma ile ayrımcılık yan yana anılır ve gerçekten de birbirini besler, ama aynı şey değildir. Ayrımcılık dışarıdan gelen somut davranıştır: işe alınmamak, dışlanmak, sözle incitilmek. Stigma ise o davranışın arkasındaki etiket ve kişinin bu etiketi alıp kendine yöneltmesidir. Ayrımcılık yaşanmasa bile stigma sürebilir; kişi kimse bir şey demeden kendini damgalar.