Vajinismus psikolojik mi? Tedavide neler oluyor?

"Doktor muayenede her şeyin normal olduğunu söyledi ama yine olmuyor." Vajinismusu olan kadınların çoğu bu cümleyi kurar ve ardından şu soru gelir: "O zaman bu psikolojik mi?" Cevap, evet ve hayır. Kasılma gerçektir, bedende olur, kişi istemez; ama onu başlatan komut korkudan gelir. Bu yazı, bu "hem bedensel hem zihinsel" tablonun nasıl işlediğini ve tedavide neler yapıldığını anlatır.

Uzmanlık sayfası
Cinsel İşlev Bozuklukları
Cinsel isteksizlik, erken boşalma, performans kaygısı ve cinsel terapi. Belirtiler, değerlendirme ve tedavi seçenekleri bu sayfada ayrıntılı anlatıldı.

Muayenehanede bu konu çoğu zaman eşlerle birlikte açılır. Kadın anlatır, erkek yere bakar. Bir cümle hemen her görüşmede çıkar: "Ben istiyorum, bedenim istemiyor." Tablonun özeti budur. İstek var. Beden kapıyı kapatıyor. İkisi aynı anda doğru ve kadın bunu kimseye anlatamadığı için yıllarca kendini kusurlu sanmış.

Kasılma bir refleks

Gözünüze bir şey yaklaştığında göz kapağınız siz karar vermeden kapanır. Vajinismusta olan da budur: vajina girişini saran kaslar, birleşme beklentisiyle birlikte istemsiz olarak kasılır. Beden bunu bir savunma olarak yapar; çünkü zihinde "acıyacak, yırtılacak, kanayacak" gibi bir tehlike bilgisi vardır. Bu bilgi çoğu zaman çocuklukta ve ergenlikte duyulan cümlelerden, ilk denemede yaşanan bir ağrıdan ya da cinselliğe ilişkin yasaklardan gelir.

Refleks bir kez kurulduktan sonra kendi kendini besler: her başarısız deneme "bak, yine olmadı" bilgisini bir kat daha yerleştirir ve bir sonraki denemede kaslar daha erken kasılır. Bu yüzden vajinismus zamanla kendiliğinden düzelmez; tersine, her deneme döngüyü derinleştirir.

Korkunun kaynağı her zaman belli değildir

Travma öyküsü sorulur ama şart değildir. Vajinismusu olan kadınların bir bölümünde cinsel istismar ya da örseleyici bir ilk deneyim vardır; çoğunda ise böyle bir öykü yoktur. Kanamalı ve acılı gerdek gecesi anlatılarıyla büyümek, bedenin o bölgesini adı konmaz saymak, muayene masasında yaşanan kaba bir dokunuş. Bunlar da yeter. Kişi nedeni hatırlamayabilir. Refleks hatırlar.

Bedensel nedenler dışlanır

Enfeksiyon, kızlık zarı yapısındaki nadir farklılıklar, cilt hastalıkları ve endometriozis ağrıya yol açabilir. Bu yüzden işe kadın hastalıkları muayenesiyle başlanır. Muayene çoğu vajinismus vakasında tamamen normaldir ve bu sonuç, tedavinin doğru yola gireceğinin işaretidir. "Bedenimde bir sorun yok" bilgisi tek başına kaygının bir bölümünü alır.

Muayenenin kendisi vajinismusu olan kadın için zor olabilir. Masaya yatınca bacaklar kapanır, nefes tutulur. Bu da refleksin parçasıdır. Hekime durumu önceden söylemek muayenenin yavaş, açıklamalı ve gerekirse yalnızca dıştan bakıyla yapılmasını sağlar. Bazı vakalarda tam muayene terapinin ileri aşamasına bırakılır; bu bir eksiklik değildir, planın parçasıdır.

Siz hangi noktadasınız?

Bu yazıyı okuyan kişi çoğu zaman şunu sorar: "Bende de vajinismus mu var, yoksa ağrı eşiğim mi düşük?" Aşağıdaki maddeler ayırt etmeye yardım eder.

• Birleşme denendiğinde giriş olmuyor ya da duvara çarpar gibi bir his oluyor.
• Jinekolojik muayene ya da tampon kullanımı da aynı kasılmayla zorlaşıyor.
• Deneme öncesinde çarpıntı, bacakların kapanması, nefesin tutulması eşlik ediyor.
• Kadın hastalıkları muayenesi normal bulundu ya da kasılma yüzünden hiç yapılamadı.
• Evlilik ya da ilişki başlayalı aylar, belki yıllar oldu ve denemeler giderek seyreldi.

İlk üç madde sizde varsa tablo büyük olasılıkla vajinismustur. Dördüncüsü de varsa bedensel neden aranmıştır ve sıra terapidedir. Beşinci madde beklemenin uzadığını gösterir. Bekleme refleksi çözmez. Buna karşılık giriş oluyor ama derinde ağrı varsa, ya da ağrı ilişkiden sonra günlerce sürüyorsa, önce yeniden kadın hastalıkları muayenesi gerekir. Kasılmaya yaygın bir endişe, panik ya da kaçınma eşlik ediyorsa kaygı bozuklukları sayfası da size hitap eder.

Tedavide neler oluyor?

Bilgi ve kaygı

İlk görüşmelerde cinsel anatomi, uyarılma ve kasların nasıl çalıştığı anlatılır. Vajinismusu olan kadınların büyük bölümü kendi bedenini hiç incelememiştir; korku, bilinmeyenden beslenir. Nefes ve gevşeme egzersizleri öğretilir; yoğun kaygıda kısa süreli ilaç desteği eklenebilir. Bu aşamada çoğu kadın ilk kez kendi anatomisini bir çizim üzerinde görür. Şaşırır. Giriş, zihninde canlandırdığından daha geniş, daha esnek bir yapıdır.

Kademeli alıştırmalar

Tedavinin omurgası, kadının kendi bedenine kendi kontrolünde ve küçük adımlarla alışmasıdır. Önce dıştan tanıma, sonra parmak ve gerekirse dilatör alıştırmaları evde, verilen sırayla yapılır. Her adım bir öncekinde tam rahatlık kazanılınca geçilir. Kaslar, "giriş tehlike değil" bilgisini deneyimle öğrenir. Pelvik taban egzersizleri gevşemeyi kolaylaştırır.

Sık sorulan bir şey var: "Alıştırma sırasında kasılırsam?" Kasılırsınız. Bu beklenir. Alıştırmanın amacı kasılmanın hiç olmaması değil, kasılmanın geldiğini fark edip nefesle geçmesini beklemeyi öğrenmektir. Hiçbir adım zorla geçilmez. Zorlamak, bedenin öğrenmeye çalıştığı dersi tersine çevirir ve eski bilgiyi geri çağırır.

Çift çalışması

Birleşme hedefi bir süre tamamen kaldırılır; çift, duyumlara odaklanma egzersizleriyle baskısız bir cinsellik kurar. Partnerin sabırsızlığı, suçlaması ya da tam tersi aşırı korumacılığı görüşmelerde ele alınır. Birleşme, kadın hazır olduğunda ve onun yönetiminde denenir.

Travma öyküsü varsa

Geçmişte cinsel istismar ya da örseleyici bir deneyim varsa alıştırmalara geçmeden önce o yaşantı ele alınır. Beden, eski tehlikeyi bugünkü partnerle yeniden yaşadığını sanır; bu bağ çözülmeden kas gevşemeyi öğrenmez. EMDR terapisi gibi travma odaklı yöntemler bu aşamada devreye girebilir; travma ve yas sayfasında ayrıntı var.

Süreç ve sonuç

Çoğu çift yapılandırılmış programın sonunda ağrısız ilişkiye ulaşır; süre çifte göre değişir. Vajinismus, cinsel terapiye iyi yanıt veren sorunlardan biridir; on yıldır süren vakalar da tedaviye yanıt verir. Muayenehanede hiçbir bedensel uygulama ya da muayene yapılmaz; tüm alıştırmalar evde ve kişinin kendi başınadır. Ayrıntılı bilgi için vajinismus sayfasına bakabilirsiniz.