Antidepresanı bırakmak: doğru zaman ve doğru yöntem

"İyiyim artık, ilacı bırakabilir miyim?" Bu soru her kontrol görüşmesinin bir noktasında gelir ve doğru sorudur. Yanlış olan, cevabı beklemeden ilacı bir gecede kesmektir. Antidepresanlar bağımlılık yapmaz; ama beden onlara alışır ve aniden kesildiklerinde birkaç gün ila birkaç hafta süren kesilme belirtileri ortaya çıkar. Bu yazı, bırakma kararının nasıl verildiğini ve sürecin nasıl yürütüldüğünü anlatır. İlaç adı ve doz vermez; bunlar yalnızca hekiminizle konuşulur.

Uzmanlık sayfası
Depresyon ve Duygudurum Bozuklukları
Depresyon, bipolar bozukluk ve süregelen duygudurum dalgalanmaları. Belirtiler, değerlendirme ve tedavi seçenekleri bu sayfada ayrıntılı anlatıldı.

Ne zaman bırakılır?

İlk depresyon döneminde antidepresan, belirtiler tamamen düzeldikten sonra genellikle altı ila on iki ay daha kullanılır. Bu "sürdürme dönemi" atlanırsa yineleme riski belirgin biçimde yükselir. İkinci ya da üçüncü dönemini yaşayan kişilerde daha uzun, bazen yıllarca süren koruyucu kullanım önerilebilir. Kaygı bozuklukları ve OKB'de süreler benzerdir.

Bırakma için uygun zaman, yaşamın görece sakin olduğu dönemdir. Taşınma, iş değişikliği, boşanma ya da kayıp gibi bir sürecin ortasında ilacı azaltmak akıllıca değildir.

Kesilme belirtileri nelerdir?

Ani kesilmede en sık görülenler baş dönmesi, mide bulantısı, grip benzeri hal, uykusuzluk, canlı rüyalar, sinirlilik ve "elektrik çarpması" hissi olarak tarif edilen kısa süreli sarsıntılardır. Bunlar hastalığın geri gelmesi değildir; ilaç yeniden başlanınca saatler içinde geçer. Yarı ömrü kısa ilaçlarda daha belirgindir. Bu yüzden azaltma, ilaca göre planlanır.

Doğru yöntem: kademeli azaltma

• Doz, hekimin belirlediği basamaklarla ve her basamakta en az iki ila dört hafta beklenerek düşürülür.
• Son basamaklar en yavaş ilerler; en düşük dozdan sıfıra geçiş en çok belirti yapan adımdır.
• Her basamakta uyku, iştah, enerji ve duygudurum izlenir. Belirtiler geri gelirse bir önceki basamağa dönülür ve bekleme uzatılır.
• Bırakma sırasında ve sonrasında düzenli uyku, egzersiz ve alkolden uzak durmak belirtileri hafifletir.
• Psikoterapi almış kişilerde bırakma sonrası yineleme daha azdır; terapi, ilacın bıraktığı boşluğu doldurur.

Bırakma ile yineleme nasıl ayırt edilir?

Kesilme belirtileri azaltmadan sonraki birkaç gün içinde başlar, bedensel ağırlıklıdır ve iki haftada söner. Yineleme ise haftalar sonra, sinsi biçimde gelir: çökkünlük, ilgi kaybı ve umutsuzluk yeniden yerleşir. İkincisi görülürse ilaca dönmek başarısızlık değil, doğru karardır.

Kendi kendine bırakmanın bedeli

Muayenehanede en sık gördüğümüz tablo, "iyileştim" diyerek ilacı bırakan ve üç ay sonra daha ağır bir depresyonla geri gelen hastadır. İkinci kez tedaviye başlamak hem daha uzun sürer hem de ilk yanıtı garanti etmez. Bırakma kararı hekimle birlikte verildiğinde bu döngü büyük ölçüde önlenir.